 |
|
 |
|
|
|
|
Es
l’instrument primadièr de las fèstas popularas en
Lengadòc oriental. Son airal tradicional de jòc
s’espandís dempuèi la mitat èst del
despartament d’Erau fins a la pichòta Camarga, e al
nòrd fins a las bassas Cevenas. Aital coma fòrça
instruments tradicionals, a conegut una declinada marcada mas
foguèt salvagardat per la practica de las ajustas lengadocianas
(véser pagina « la tradicion setòria »). Ara,
aquel autbòi popular a tornar conquistat sos territòris
ancians en tèrra de bovina, ont avida
tòrna-mai las corsas liuras (o "a la cocarda"). Son jòc
tradicional utiliza al maximom sas possibilitats d’expression
liricas, amb un vibratò fòrça caracteristic.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
La
primièra apelacion es puslèu audenca, la segonda (se ditz
cabra en d’autres luòcs), puslèu del costat tarnés.
L’airal tradicional de jòc d’aquesta còrnamusa es
d’escambarlons sus quatre despartaments, valent a dire sustot lo nòrd d’Aude, lo sud de Tarn, desbordant
un pauc sus Erau a l’èst e Garona Nauta a
l’oèst, siá mai o mens una zòna centrada sul
massís de Montanha Negra e lo planastèl de
Sidòbre. I aviá pas pus de crabaires dempuèi
qualques detzenats d’ans ; sa practica de jòc a doncas
conegut un periòde long de silenci; mas posquèt pasmens
repiutar mercés a l’iniciativa del breton Charles Alexandre e la
de lutièrs coma Claudi Romero de Tolosa o Brunò Salenson
de Nimes.
La pòcha que conten l’aire es formada
d’una cabra entièra, que li an gardadas al mens tres de
sas patas ; aquesta pòcha li dison oire o embaissa. La longa
pèça cilindrica d’endarrièr rend una
nòta de contunh, sonada bordon, acordada sus la nòta
dominanta de la melodia, de còps sus la fondamentala. Al cap
d’aqueste tudèl se tròba una pèça
arredondida, sonada bonda, que son ròtle es, justament, de far
mai redond lo son de la nòta grèva. Lo jòc
tradicional, a çò que
sembla, èra puslèu solitari, rarament coblat amb un
autre instrument. La craba o bodega èra doncas sustot
l’instrument de la classa sociala rurala bassa, aquela dels jornalièrs,
pastres e vailets de bòria (los non-proprietaris). Mas aquel embarrament correspond al principi "artesanal" de sa factura. La bodega o craba
es, amb
la zampogna d’Itàlia miègjornala, la mai
voluminosa de las còrnamusas.
|
|
|
|
Instrument
a cent de cent diatonic, foguèt fòrça popular en
America del Nòrd, sustot cò dels Acadians, o cajuns (es a
dire « acadien » prononciat a l’anglesa). Es doncas
fòrça emplegat dins tota la zòna francofòna
del sud de Louisiana, ont a aquesit un estil fòrça
particular, en associacion amb lo violon e la guitarra fòlc (a
las còrdas d’acièr).
Dins Quebèc, es
fòrça popular tanben, sovent acompanhat pel pianò.
Gràcia a sa leugieretat e sa granda maniabilitat; d'unes
virtuòses (citem Philippe Bruneau...) an desvolopat al maximom las
possibilitats de son jòc bi-sonòr (o «
tira-buta »). Nòstre grop utiliza aqueste instrument
al son ajoguit per las contradanças quebequesas, que partejan
qualques ritmas amb los repertòris irlandés e
escossés (reels, hornpipes…) mas dins un èime
fòrça diferent (véser la pagina "Concèrts, balètis").
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
 |
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
|
|
...TAMBORINET
o TAMBOR D'AJUSTAS
|
|
|
Tradicionalament,
es lo companh fidèl de l’autbòi. Es mai
pichòt que lo tambor de clica ; sa sonoritat es adaptada a la de
l’autbòi; doncas el tanben es estat salvat per la
practica musicala de las ajustas, que mantenguèt aqueste parelh
tradicional. Son jòc utiliza las tecnicas napoleonianas
(diana, rigaudon…), mas amb una soplessa ritmica granda (tust
decalat, de còps, sul quichal, o pulsacion), sustot sus los
desfilats d’ajustas (ritmes de passes redoblats).
Dins lo temps,
la pèl de tust e la de timbre (de dejós) èran, respectivament, de
cabreta e de vedèl mòrt-nascut. Danièl Tournebize
jòga aicí sus un instrument que se fabriquèt.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Contràriament
a la bodega o craba, la practica de la cabreta conosquèt pas cap
d’arrèst. Son airal de jòc es centrat sus
l’Aubrac, enclaus lo Roèrgue, lo sud de Cantal e lo
Gevaudan, valent a dire lo nòrd de Losèra.
L’emigracion dels Roergats, coma la dels Auvernhats, a París a la
fin del sègle XIXen e al començament del XXen li
valguèt de conóisser un atge d’aur dins la
capitala, ont li apondèron un bufet per alimentar la
pòcha (retrobam aquel principi de còrnamusa amb bufet dins la
musette Béchonnet del centre de França, dins
l’uilleann-pipe
irlandés, coma dins la museta de cort). A
l’esquèrra del « pè » que jòga
la melodia, e parallèl a el, un autre pè fa ofici
de bordon (nòta de contunh jogant pendent la melodia), mas
aqueste pè
es generalament tampat. Pasmens se pòt rescontrar
d’exemples de jòc de cabreta amb nòta de contunh.
Per informacion, aquesta nòta de contunh li dison « bordon
» quand es emesa per un enche simpla (la caramèla),
e « cantarèla » quand es emesa per un enche
doble. A la fin del sègle XIXen, dins las rèires-salas
dels cafés parisencs, la cabreta fasiá dançar los
natius del Massís Central mas tanben, en seguida, los quites
parisencs: aital nasquèt lo bal amb la « musette ».
Puèi s'associèt a l’accordeon, introduch amb los
immigrats italians. Mas lo coble durèt pas: e l’accordeon contunhèt solet, al grand despens dels jogaires
de musette. Paradoxalament es
aqueste darrièr tèrme que nomenèt l’estil
autenticament parisenc d'accordeon musette, qu’anava espelir, e que
conosquèt la capitada que l’òm sap.
|
ACCORDEON. .
DIATONIC
(fabricacion : Bruno Priez)
|
|
Seriá
d’efièch mai just de parlar d’accordeon bi-sonòr : es a dire que cada tòca o boton, contràriament
a l’accordeon cromatic, pòt rendre doás
nòtas, segon que tiratz o butatz. Lo bufet a doncas un
ròtle màger, puèi que produsís un vertadièr
efièch ritmic que l’accordeon cromatic pòt pas
donar. L’apelacion d’accordeon « diatonic »
s’explica pel fach que los primièrs instruments
d’aquesta mena avián pas cap de mièg-tons (coma lo
melodeon, qu'es un accordeon diatonic vertadièr, véser a
esquèrra). Ara, trapam fòrça accordeons "bi-sonòrs" que
possedisson un nombre cambiadís de mièg-tons, de
còps una renguièra entièra coma es lo cas
aicí, permetent lo jòc en acòrds.
Pasmens, lo
quite principi bi-sonòr a per consequéncia que lo
confòrt de jòc melodic presarà mai naturalamant
las tonalitats naturalas de l’instrument (accordeon en
sòl-dò, la-ré…).
|
VIOLON
(pel bal quebequés)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
